برای اینکه بتوانید مطالب ویژه را بخوانید ابتدا باید ثبت نام کنید و سپس عضو ویژه شوید.

برای ثبت نام بر روی دکمه زیر کلیک کنید.

 

باید یکی از با اهمیت ترین آثارتاریخی ایران را تخت جمشید شیراز بدانیم، معماری تخت جمشید و نقوش برجسته تخت جمشید از یادگاری ها هخامنشیان است که در دنیا شناخته ش

باید یکی از با اهمیت ترین آثارتاریخی ایران را تخت جمشید شیراز بدانیم، معماری تخت جمشید و نقوش برجسته تخت جمشید از یادگاری ها هخامنشیان است که در دنیا شناخته شده و مشهور است. از گذشته ها تا به امروز مطالعات زیادی بر روی نقوش برجسته تخت جمشید و معماری تخت جمشید صورت گرفته اما تاکنون مطلبی ارائه نشده که به قطعیت کاربری های معماری تخت جمشید شیراز را مشخص کند. 


تخت جمشید

معماری تخت جمشید

باتوجه به کاربری این کاخ ها در حکم "کاخ های مسکونی" از یک دیدگاه فرضیه شهر یا مکان آئینی بودن تخت جمشید شیراز رد می شود. برای نمونه کاخ خشایارشاه " تالار جشن و بزم شاهانه" و کاخ داریوش محل گشایش و آغاز مراسم است. با وجود این، مقایسه سبک معماری این بناها با یکدیگر و با بنای حرمسرای خشایارشاه این نکته را نشان می دهد که نوع و سبک ساختمان ها همچون خانه های مسکونی یکسان است. سبک بنای واقع در جانب شمال جایگاه های مقابل تالار صدستون شبیه به دروازه خشایارشا و بنای مرکزی کاملا مشابه دروازه خشایارشاست. براین اساس، این بناها هم دروازه هستند. کاربری اتاق های پشتی بنای مرکزی که نگارنده و والتر هینتس آن ها را محل کار (اداری) می دانیم، همچنان نامشخص است. این مجموعه از بخش های مکان کاخ مقدس، خانه های مسکونی، تالار صدستون و بخش هایی که کاربری آن نامشخص است. در حقیقت مسئله اصلی کاربری تالار صدستون و بناهای سمت شرقی آن است. کاربری فضای شرقی مقابل تالار صدستون و دیوار جداکننده میان آن و محوطه ی آپادانا را پیش از کاوش سال 1329 اداره عتیقات و پس از آن اداره کل باستان شناسی ایران نمی دانستیم.
معماری تخت جمشید

تالار بارعام در تخت جمشید

براساس نتایج این کاوش ها این پرسش مطرح می شود که کاربری دو تالار بزرگ بارعام در معماری تخت جمشید شیراز چه بوده است و ارتباط این دو را با یکدیگر چگونه می توان تحلیل کرد و هرکدام از این دو بنایی که می شده است یکی باشند، چه کاربری خاصی داشته اند؟ اریک اشمیت در سال 1953 در این باره این گونه نظر داده است: " به هرحال پیش از تکمیل شدن بنای آپادانا یا اندکی پس از آن، خشایارشا ساخت دومین بنای وسیع خود مشهور به تختگاه را آغاز کرده بود و بی معنی به نظر می رسد که کاربری تالار دوم را مشابه کاربری تالار نخستین در نظر گرفته باشند." اشمیت سپس تالار صدستون را بخش اصلی خزانه شاهی، "تالار گنجینه" یا "کاخ موزه" در نظر می گیرد.


تالار تخت جمشید

کاخ آپادانای داریوش

کاخ آپادانای داریوش در شوش، همان کاخ شاهان عیلامی است که پیشتر احداث شده بود و هخامنشیان دوباره از استفاده کرده اند. این کاخ قدیمی شبیه کاخ های میان رودانی ساخته شده که به عقیده رابرت کلدوی در حقیقت به شکل تعدادی خانه اربابی است. مرکز یک چنین بناهایی همیشه حیاط یا بارگاه با تالار بار عام بزرگی روبه جنوب است. کاخ شوش دست کم سه حیاط دارد. نمونه ای بهتر دژ جنوبی بابل از زمان نبوکدنضر دوم (604 تا 562 ق م) است که شاهان هخامنشی دوباره از آن استفاده کرده اند. در این مکان پنج حیاط تودرتو قرار دارد که از چهارتای آن ها همواره در حکم واحدهایی با کاربری های ویژه نام برده شده و کتیبه های مهم نبوکدنضر (مانند سنگ نبشته ها و مهرهای استوانه ای گروتفند) هم گویای همین مطلب است. کلدوی این مسئله را در نوشته های خود چنین شرح داده است.


کاخ آپادانای داریوش

تالار صدستون 

بدین ترتیب می توان به این نتیجه رسید که اگر بخواهیم در معماری تخت جمشید شیراز از راه دیگری به تالار صدستون برویم، می توان از راه محور اصلی بنای دروازه، از کاخ خشایارشا، به آپادانا رسید. آپادانا روی یک بلندی قرار دارد. در حالی که تالار صدستون این ویژگی را ندارد. از کاخ آپادانا چشم انداز دشت پایین دست صفه به خوبی پیداست، اما از تالار صدستون این چنین نیست. در ضمن، آپادانا مقابل تالار صدستون واقع است. حتی بدون در نظر گرفتن تفاوت طراحی و تزیینات معماری می توان این نتیجه را مطرح کرد که آپادانا به منظور بهره برداری و استفاده در سطحی بالاتر از تالار صدستون ساخته شده است. تزیینات آپادانا شامل نقش برجسته های امتداد پلکان است که بر روی دیوارها از پایین به بالا به نمایش درآمده است. همان گونه که از پژوهش های فون گال و آن تیلیا استنباط می شود، پلکان به گونه ای متقارن طراحی شده و همواره مسیر آن به سوی مرکز است یعنی جایی که شاهنشاه رو به حضار می نشست. در یک طرف، روبه روی شاهنشاه نمایندگان همه ی 23 کشور، پیش روی شاهنشاه نقش شده اند که به نشان وفاداری و پایبندی در حال حمل هدایا برای وی هستند. در سوی دیگر پلکان، در پشت شاهنشاه، گارد محافظان وی تصویر شده اند که فقط به نیزه مسلح اند. 


تالار صدستون 

نقوش برجسته هدایاآورندگان برای شاه 

 زمانی که شاه بزرگ هدایای آورده شده رعایای خود را می پذیرند، آن هایی که در حال صحبت کردن نقش شده اند، بی تردید از افراد خانواده، دوستان صمیمی و نزدیک، شاهزاده ها و صاحب منصبان بلند پایه نظامی بوده اند. آنچه شرح دادیم نشانه این نیست که این افراد در حال رفتن به جشن اند، بلکه این اطمینان را به بیننده القا می کند که همه دربار پشت سر فرمانروا ایستاده اند. همه صاحب منصبان بلندپایه، که اغلب رابطه خویشاوندی با شاه دارند، گارد شخصی او، اسب و ارابه به مثابه نماد قدرت شاهی، پشت سرشاه قرار دارند. من در این مورد معتقدم که نمی توان آنچه را بر پلکان منتهی به تالار ستوندار آپادانا به تصویر کشیده شده بدون ارتباط با نقوش برجسته تخت جمشید درک کرد. در حقیقت این نقش برجسته ها موضوعی مشابه دارند: شاهنشاه در حال پذیرش هدایای اقوام گوناگون تحت فرمانروایی در حضور همه صاحب منصبان بلندپایه و درباریان در میان محافظانش است که در حال مراقبت از او قدرتش هستند.


تخت جمشید

نجیب زادگان پارسی و مادی

موارد مشابه دیگری هم در معماری تخت جمشید و نقوش برجسته تخت جمشید وجود دارد. نجیب زادگان پارسی و مادی با رفتاری شاخص از یکدیگر متمایز و برای نمونه خویشاوندان و نزدیکان شاه بزرگ یا نجیب زادگان و بزرگ منشان یا بزرگان و اربابان نشان داده شده اند. می توان گفت که این نوع اثر هنری که در هنر خاور نزدیک کاملا نو بوده، تحت تاثیر هنر تصویری آشوری، یعنی با ایجاد ارتباط میان گروه های جدا از یکدیگر (شبیه به نمونه های معماری تخت جمشید و نقوش برجسته تخت جمشید) یا متمایز براساس نوع رفتار تصویر شده است. این نکته نیز قابل توجه است که نجیب زادگان پارسی می توانستند هم سطح با نجیب زادگان مادی تصویر شوند. این مسئله نوعی مفهوم و شناخت از این رویداد و اطلاعاتی درباره ماهیت درونی طبقه اشراف در شاهنشاهی هخامنشی به دست می دهد. 


نجیب زادگان مادی و پارسی

نقش برجسته ی ملاقات رسمی در مرکز پلکان آپادانا

در صورت محاسبه می توان دریافت که سه نفر از بالاترین مقامات تصویر شده در نقوش برجسته تخت جمشید ملاقات رسمی در مرکز پلکان آپادانا، به کل مقامات ارشد اضافه شده اند که بنابراین می شود 67 نفر و با کم کردن 23 نفر تعداد 44 نفر به دست می آید. این 44 مقام ارشد احتمالا عهده دار 22 پست و منصب، شامل یک صاحب منصب و جانشین او بوده اند، که احتمالا هر مرتبه شامل یک پارسی و یک مادی می شده که مقامی را به طور مشترک در اختیار داشتند و وظیفه ی برقراری سازش در میان اقوام گوناگون بر عهده ی آن ها بوده است.


پله آپادانا

شما اجازه ارسال نظر در این بخش را ندارید. ابتدا می بایست ثبت نام کنید.